Sprawy karnePrzestępstwo udzielania narkotyków – na czym polega i jaka odpowiedzialność karna za nie grozi?

Wiele osób wie, że posiadanie narkotyków jest karalne. Nie każdy jednak zdaje sobie sprawę, że udzielanie ich innym osobom również podlega sankcji. Często takie sytuacje są lekceważone, bo mają miejsce np. wśród znajomych albo dotyczą przekazywania jedynie małych ilości substancji. Tymczasem nawet jednorazowe udostępnienie środka odurzającego może być przestępstwem, dlatego warto znać konsekwencje takiego działania.

Na czym polega udzielanie narkotyków?

Zgodnie z Ustawą o przeciwdziałaniu narkomanii, udzielanie narkotyków może przybrać dwie postacie:

1. Udzielanie lub nakłanianie do użycia środka odurzającego (art. 58 Ustawy):

Może polegać na:

• przekazaniu innej osobie środka odurzającego, substancji psychotropowej lub nowej substancji psychoaktywnej (np. dopalaczy, morfiny, kokainy czy LSD),
• ułatwieniu albo umożliwieniu jej użycia poprzez bezpośrednie podanie substancji lub stworzeniu warunków do jej zażycia (np. udostępnienie miejsca lub narzędzi),
• nakłanianiu, czyli zachęcaniu lub namawianie do użycia,

Do szczególnych kategorii udzielania narkotyków – zagrożonych surowszą odpowiedzialnością karną – należy udzielanie narkotyków małoletniemu lub nakłaniania go do użycia lub udzielenia w znacznych ilościach innej osobie.

2. Udzielanie środka odurzającego w celu osiągnięcia korzyści (art. 59 Ustawy)

Druga kategoria działań objętych pojęciem „udzielania narkotyków” polega na udzielaniu lub ułatwianiu użycia środka odurzającego w zamian za określoną korzyść. Może to być korzyść majątkowa (np. pieniądze) albo osobista (np. przysługa). Chodzi więc o wszystkie sytuacje, w których przekazywanie substancji ma charakter „odpłatny” lub wiąże się z uzyskaniem jakiejkolwiek innej korzyści dla sprawcy.

Jak sądy interpretują udzielanie narkotyków?

Sądy rygorystycznie podchodzą do przestępstwa udzielania narkotyków. Przykładowo, Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 11 października 2012 r., sygn. II AKa 281/12 wskazał, że:

„czyn z art. 58 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii jest przestępstwem formalnym, a zatem zostaje zrealizowany w momencie samego ułatwienia innej osobie użycia narkotyku, bez względu na to, czy osoba ta rzeczywiście narkotyk ten użyła”.

Tak naprawdę dla sądu najważniejsze jest więc samo zachowanie sprawcy – np. przekazanie substancji lub umożliwienie jej użycia – a nie to, czy ktoś faktycznie z niej skorzystał. Wystarczające jest więc już samo stworzenie możliwości użycia środka odurzającego.

Z kolei Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 19 lutego 2019 r., sygn. II AKa 258/18 wskazał, że „znamię działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (…) może zostać przypisane niezależnie od tego, czy korzyść osiągnął sam sprawca, czy inna osoba”.

Świadczy to o tym, że sądy patrzą szeroko na pojęcie korzyści – nie musi jej odnieść bezpośrednio sprawca, wystarczy, że działał z myślą o jej uzyskaniu.

Co więcej, nawet pośredniczenie w przekazaniu narkotyków może być uznane za działanie w celu osiągnięcia korzyści.

Jaka kara grozi za przekazywanie narkotyków?

Odpowiedzialność karna w przypadku przekazywania narkotyków kształtuje się na kilka różnych sposobów w zależności od rodzajów tego czynu.

Udzielania narkotyków – podstawowy przypadek z art. 58 Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

Podstawowa sytuacja została opisana w art. 58 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Jeśli ktoś udziela innej osobie środka odurzającego, ułatwia jego użycie albo nakłania do zażycia, grozi mu kara do 3 lat pozbawienia wolności.

Surowsza odpowiedzialność pojawia się wtedy, gdy takie działanie dotyczy małoletniego albo większych ilości narkotyków – wtedy kara wynosi od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

Udzielanie narkotyków w celu osiągnięcia korzyści majątkowej – art. 59 Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

Jeszcze poważniejsze konsekwencje grożą w sytuacji, gdy ktoś udziela narkotyków w celu osiągnięcia korzyści, np. dla pieniędzy lub innej formy zysku (art. 59 k.k.).

W takim przypadku kara wynosi od 1 roku do 10 lat pozbawienia wolności. Jeśli dodatkowo chodzi o osobę małoletnią, kara może wynosić od 3 do nawet 20 lat pozbawienia wolności. W takim przypadku linia obrony często polega na utrzymywaniu, że osoba udzielająca narkotyków nie miała świadomości udzielania ich małoletniemu. W razie przedstawienia przekonujących argumentów może to oznaczać zmianę kwalifikacji czynu i obniżenie grożącej kary do wymiaru od 1 do 10 lat pozbawienia wolności.

Wypadek mniejszej wagi – art. 59 ust. 3 Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii

Przepisy przewidują także tzw. wypadek mniejszej wagi – gdy mowa o niewielkiej ilości substancji (subiektywnie oceniane przez sąd), jednorazowe zachowanie albo brak większego zagrożenia dla innych osób.

W tej sytuacji sąd może zastosować łagodniejszą karę: grzywnę, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat. Każdorazowo to sąd ocenia, czy dana sprawa rzeczywiście ma „mniejszą wagę”, biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności.

Posiadanie narkotyków a udzielanie narkotyków – w jaki sposób te dwa czyny łączą się ze sobą w świetle prawa?

Posiadanie narkotyków i ich udzielanie często występują razem, ale nie zawsze są traktowane jako dwa osobne przestępstwa. Jeśli posiadanie jest tylko „częścią” większego działania, np. ktoś kupuje narkotyki po to, żeby je dalej sprzedać lub przekazać innym, to wtedy traktuje się to jako jeden czyn. W takiej sytuacji posiadanie jest tzw. czynem współukaranym, czyli nie karze się za nie oddzielnie, bo jest ono elementem głównego działania.

Warunkiem jest jednak to, żeby wszystko działo się w jednym ciągu zdarzeń – czyli była zachowana tzw. więź czasowa i sytuacyjna (np. zakup, przewóz i sprzedaż w krótkim czasie i w jednym celu). Np. ktoś przywozi narkotyki, przechowuje je przez krótki czas i od razu przekazuje dalej – wtedy traktuje się to jako jedno przestępstwo.

Inaczej jest, gdy posiadanie „odrywa się” od tego głównego działania. Na przykład, jeśli ktoś po zakończeniu sprzedaży nadal przechowuje część narkotyków – np. dla siebie – to takie posiadanie może być już uznane za osobny czyn. Wtedy sprawca może odpowiadać osobno za posiadanie i osobno za udzielanie narkotyków.

Wszystko tak naprawdę zależy od konkretnej sytuacji i celu działania. Jeśli posiadanie jest tylko etapem prowadzącym do udzielania lub sprzedaży – traktuje się je jako jeden czyn. Jeśli natomiast ma już samodzielny charakter, może być oceniane i karane oddzielnie.

Jakie kroki podjąć w sytuacji postawienia zarzutu przekazywania narkotyków?

Moment zatrzymania za udzielanie narkotyków jest bardzo ważny i może wpłynąć na dalszy przebieg sprawy. Najważniejsze jest zachowanie spokoju i unikanie działań, które mogą pogorszyć sytuację, jak próba ucieczki.

Warto również skorzystać z prawa do milczenia i nie składać wyjaśnień bez obecności adwokata. Pamiętaj, że każda osoba zatrzymana ma prawo do kontaktu z obrońcą i warto z tego prawa skorzystać jak najszybciej. Tym bardziej, że rola obrońcy w sprawie karnej zaczyna się szybciej, niż sądzi wiele osób, o czym przeczytasz w osobnym artykule na blogu.

Należy również dokładnie czytać wszystkie dokumenty, które są przedstawiane do podpisu, i zgłaszać ewentualne uwagi. Nie powinno się pochopnie przyznawać do winy ani obciążać innych osób, ponieważ może to mieć poważne konsekwencje. W sprawach dotyczących udzielania narkotyków (zwłaszcza małoletnim), organy ścigania często traktują je jako poważne przestępstwa. Może to prowadzić np. do tymczasowego aresztowania. Jeśli w sprawie już przy pierwszych czynnościach reprezentuje Cię adwokat specjalizujący się w sprawach karnych, będzie dbał, by Twoje prawa były przestrzegane i pomoże Ci realizować najlepszą dla Ciebie strategię obrony.