Sprawy karnePrzestępstwo znęcania się (art. 207 kk) – definicja, przesłanki i odpowiedzialność karna

W 2025 roku odnotowano blisko 30 tysięcy interwencji związanych z przemocą w rodzinie w ramach procedury „Niebieskiej Karty”. To jednak tylko ułamek wszystkich przypadków znęcania się, ponieważ statystyki Policji rozróżniają interwencje, wszczęte procedury, liczbę formularzy oraz liczbę osób dotkniętych przemocą. Do tego dochodzą przypadki w ogóle niezgłoszone. Ofiarom przemocy często towarzyszy poczucie bezsilności i brak wiedzy o swoich prawach. Dlatego z tego artykułu dowiesz się, jakie kroki należy podjąć, aby pociągnąć sprawcę do odpowiedzialności i skutecznie chronić siebie oraz swoich najbliższych.

Czym jest znęcanie się w rozumieniu art. 207 kodeksu karnego?

Czyn znęcania się opisuje art. 207 Kodeksu Karnego. Czym charakteryzuje się to przestępstwo?

Definicja znęcania się w prawie karnym

W prawie karnym znęcanie się można rozumieć jako powtarzające się lub długotrwałe zadawanie cierpienia fizycznego lub psychicznego innej osobie.

Znęcanie się polega więc na takim zachowaniu sprawcy, które powoduje u pokrzywdzonego ból, cierpienie, poniżenie lub poczucie zagrożenia. Dodatkowo, zwykle ma charakter uporczywy lub powtarzalny.

Oznacza, że dane zachowanie występuje więcej niż raz – nie jest ono jednorazowe, tylko zdarza się notorycznie. Jest także świadomie kontynuowane mimo sprzeciwu ofiary. Co więcej, nie musi chodzić o wiele oddzielnych zdarzeń – zwykle jest to np. stałe kontrolowanie czy zastraszanie.

Znęcanie się fizyczne i psychiczne – czym się różnią?

Znęcanie fizyczne polega na zadawaniu bólu lub uszkodzeniu ciała. Skutki są zwykle widoczne w postaci obrażeń, choć nie zawsze muszą one wystąpić.

Znęcanie psychiczne dotyczy oddziaływania na emocje i psychikę ofiary. Prowadzi do silnego stresu, lęku, obniżenia poczucia własnej wartości czy depresji. W szczególnie poważnych przypadkach skutkiem znęcania się może być nawet targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie – na taką okoliczność wspomniany art. 207 k.k. przewiduje nawet surowszą odpowiedzialność karną.

Obie formy znęcania się mogą występować osobno albo łącznie i są równie poważne, ponieważ prowadzą do krzywdy drugiej osoby.

Kto może być ofiarą przestępstwa znęcania się?

Ofiarą znęcania się może być przede wszystkim osoba najbliższa dla sprawcy. W rozumieniu art. 115 § 11 Kodeksu karnego są to przede wszystkim:

• żona,
• mąż,
• rodzice,
• dzieci.

Do tej grupy należą także rodzeństwo, teściowie oraz inni członkowie rodziny związani przez małżeństwo. Za osobę najbliższą uznaje się również osobę adoptowaną oraz jej małżonka, a także partnera lub partnerkę, z którą dana osoba pozostaje w związku.

Drugą grupą pokrzywdzonych w rozumieniu art. 207 k.k. mogą być też osoby pozostające w stałej lub nawet tylko czasowej zależności od sprawcy – np. uczeń wobec nauczyciela czy podopieczny wobec opiekuna.

Dodatkowo, art. 207 § 1a Kodeksu karnego obejmuje ochroną także osoby nieporadne ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny – np. dzieci, osoby starsze lub osoby z niepełnosprawnościami.

Najważniejsze jest więc to, że ofiara znajduje się w relacji, która sprawia, że jest bardziej narażona na krzywdzenie i trudniej jej się bronić przed oprawcą.

Jakie zachowania mogą być uznane za znęcanie się?

Przestępstwo znęcania się nie przybiera jednej formy. Może ono w zasadzie polegać na kilku różnych postępowaniach, które są nacechowane zamiarem krzywdzenia fizycznego lub moralnego.

Przemoc fizyczna wobec osoby najbliższej

Przemoc fizyczna polega na celowym używaniu siły wobec drugiej osoby w sposób, który powoduje ból lub uszkodzenia ciała. Może obejmować bicie, popychanie, kopanie, szarpanie, duszenie czy inne formy naruszania nietykalności cielesnej.

Przemoc psychiczna i długotrwałe poniżanie

Przemoc psychiczna polega na wywieraniu negatywnego wpływu na emocje, poczucie własnej wartości i stan psychiczny drugiej osoby. Obejmuje takie zachowania jak obrażanie, poniżanie, wyśmiewanie, groźby, szantaż emocjonalny czy ciągłe kontrolowanie i ograniczanie wolności.

Jest oczywiście mniej widoczna niż przemoc fizyczna, ale jej skutki mogą być bardzo poważne i długotrwałe. Może prowadzić do lęku, depresji, czy poczucia bezradności.

Izolowanie, groźby i kontrolowanie ofiary

Izolowanie polega na ograniczaniu kontaktów ofiary z rodziną, przyjaciółmi lub światem zewnętrznym, aby była bardziej zależna od sprawcy.

Groźby to z kolei zapowiedzi wyrządzenia krzywdy, które mają wywołać strach u ofiary.

Kontrolowanie natomiast obejmuje stałe sprawdzanie jej działań, decydowanie o jej zachowaniu, finansach czy kontaktach z innymi osobami. Każde takie postępowanie ma na celu przejęcie władzy nad ofiarą i osłabienie jej poczucia bezpieczeństwa oraz niezależności.

Jaka kara grozi za znęcanie się z art. 207 kk?

Odpowiedzialność karna za znęcanie kształtuje się różnie – w zależności od tego, jaki jest to typ przestępstwa.

Podstawowy typ przestępstwa – kara pozbawienia wolności

Jeśli ktoś znęca się nad osobą bliską albo zależną od siebie, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Z kolei jeśli pokrzywdzona jest osoba nieporadna ze względu na wiek czy stan psychiczny lub fizyczny odpowiedzialność karna jest surowsza – od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.

Znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem

Znęcanie może się także odbywać ze szczególnym okrucieństwem. Jest to zachowanie bardzo brutalne i wyjątkowo drastyczne. Powoduje ono u ofiary dużo większe cierpienie, niż jest to potrzebne do osiągnięcia celu sprawcy. Innymi słowy, sprawca krzywdzi w sposób znacznie bardziej dotkliwy niż zwykła przemoc.

Niesie to za sobą oczywiście surowsze niż w przypadku wcześniejszym konsekwencje dla sprawcy. Kara pozbawienia wolności wynosi bowiem od 1 roku do 10 lat – niezależnie od tego, czy ofiarą przestępstwa jest osoba bliska, zależna, czy nieporadna z uwagi na wiek, stan psychiczny lub fizyczny.

Skutki w postaci targnięcia się ofiary na życie

Jeśli w wyniku znęcania się ofiara próbuje odebrać sobie życie, sprawca ponosi jeszcze dotkliwszą odpowiedzialność karną. Prawo traktuje to jako szczególnie poważny skutek jego działań. W takim przypadku oskarżony może zostać skazany na karę od 2 do 15 lat pozbawienia wolności.

Jak udowodnić znęcanie się przed sądem?

Aby udowodnić przed sądem czyn znęcania się, warto posłużyć się tymi dowodami:

1. Zeznania pokrzywdzonego i świadków

Zeznania pokrzywdzonego i świadków są jednym z najważniejszych dowodów w sprawach o znęcanie się. Pokrzywdzony opisuje, co go spotkało, jak często dochodziło do przemocy i jakie były jej skutki.

Świadkowie mogą z kolei potwierdzić te zdarzenia lub opisać sytuacje, które sami widzieli lub o których słyszeli. Sąd porównuje ich relacje z innymi dowodami, aby ustalić, czy doszło do przestępstwa. Takie zeznania pomagają odtworzyć przebieg zdarzeń i ocenić wiarygodność stron.

2. Dokumentacja medyczna i opinie biegłych

W sprawie o znęcanie się dokumentacja medyczna stanowi dowód potwierdzający obrażenia ofiary, np. siniaki, złamania czy skutki psychiczne przemocy. Opinie biegłych, np. lekarzy lub psychologów, pomagają z kolei ocenić, czy obrażenia lub stan psychiczny mogły powstać w wyniku przemocy.

Biegli wyjaśniają też, jak poważne skutki dla zdrowia ofiary wywarło działanie oskarżonego. Dzięki tym dowodom sąd może lepiej ocenić, czy doszło do znęcania się i jakie były jego skutki.

Nagrania, wiadomości i inne dowody

Nagrania, wiadomości i inne podobne materiały mogą być ważnym dowodem w sprawach o znęcanie się. Do tej kategorii należą m.in. nagrania rozmów, SMS-y, e-maile czy wiadomości z komunikatorów, które pokazują groźby, wyzwiska lub kontrolowanie ofiary.

To pozwala udowodnić, że przemoc rzeczywiście miała miejsce i jak wyglądała. Sąd analizuje ich treść oraz to, czy są wiarygodne.

Czy znęcanie się jest ścigane na wniosek czy z urzędu?

W przypadku znęcania się warto wiedzieć, jaki jest tryb ścigania tego przestępstwa.

Tryb ścigania przestępstwa z art. 207 kk

Przestępstwo znęcania się z art. 207 k.k. jest ścigane przez organy państwa z urzędu. Oznacza to, że już samo zgłoszenie sprawy na policję lub do prokuratury uruchamia postępowanie, nawet jeśli pokrzywdzony nie chce dalej brać w nim udziału, np. z obawy przed reakcją sprawcy.

Rola policji i prokuratury w postępowaniu

Policja i prokuratura odgrywają istotną rolę w sprawach o znęcanie się, ponieważ to oni prowadzą postępowanie przygotowawcze. Policja przyjmuje zawiadomienie o przestępstwie, zabezpiecza dowody i przesłuchuje świadków oraz pokrzywdzonego. Może także podejmować działania natychmiastowe, np. zatrzymać sprawcę lub odseparować go od ofiary.

Prokuratura nadzoruje działania policji, ocenia zebrane dowody i decyduje o postawieniu zarzutów. To prokurator ostatecznie kieruje sprawę do sądu, jeśli uzna, że istnieją podstawy do oskarżenia.

Procedura Niebieskiej Karty

Procedura „Niebieskiej Karty” rozpoczyna się, gdy odpowiednie służby (np. policja, lekarz, szkoła czy pracownik socjalny) zauważą lub otrzymają informację o przemocy domowej. W pierwszym etapie zbierane są podstawowe informacje o sytuacji i wypełniany jest formularz tzw. „Niebieska Karta – A”. Osobie pokrzywdzonej przekazuje się również odpowiednie informacje o pomocy.

Następnie prowadzi się rozmowy z ofiarą i sprawcą w bezpiecznych warunkach, bez ich kontaktu ze sobą oraz informuje sprawcę o konsekwencjach jego zachowania. W kolejnym etapie sprawą zajmuje się grupa specjalistów, w tym psychologów, która analizuje sytuację i planuje dalsze działania pomocowe oraz kontrolne.

Procedura kończy się, gdy przemoc ustanie lub gdy okaże się, że nie było podstaw do jej podejmowania. Cały proces może działać jednak niezależnie od postępowania karnego.  Natomiast w razie potrzeby sprawa jest zgłaszana organom ścigania, które ma na celu ukaranie sprawcy.

Co zrobić gdy ktoś doświadcza znęcania się?

W sytuacji popełnienia przestępstwa znęcania się można podjąć kilka istotnych kroków.

Gdzie zgłosić przestępstwo znęcania się?

Jeśli ktoś doświadcza przemocy, powinien jak najszybciej zgłosić to odpowiednim służbom.

W takiej sytuacji można:

• zadzwonić na numer alarmowy 112 lub 997, a także na bezpłatną „Niebieską Linię” – 800 120 002,
• w przypadku dzieci – dzwonić na specjalny telefon zaufania – 800 12 12 12,
• zgłosić się do miejscowego Ośrodka Pomocy Społecznej,
• zgłosić sprawę do prokuratury.

Pomoc prawna i wsparcie dla ofiar przemocy

Osoby doświadczające przemocy mogą skorzystać z bezpłatnej pomocy prawnej, gdzie dowiedzą się, co mogą zrobić w swojej sytuacji. Wsparcie można uzyskać także u psychologa lub w ośrodkach pomocy społecznej, które pomagają poradzić sobie z trudnymi emocjami.

W razie potrzeby ofiary mogą także otrzymać schronienie w bezpiecznym miejscu, np. w ośrodkach dla osób doznających przemocy. Ważne jest, że taka pomoc jest dostępna i można z niej skorzystać całodobowo.

Środki ochrony – zakaz zbliżania i nakaz opuszczenia mieszkania

Środki ochrony dla ofiar znęcania się określa art. 275a Kodeksu postępowania karnego.

Przepis ten jasno wskazuje, że sprawca może zostać zobowiązany do opuszczenia wspólnego mieszkania albo mieć zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego, jeśli istnieje ryzyko, że ponownie użyje przemocy. Taki środek może zostać wprowadzony już na etapie postępowania przygotowawczego, np. na wniosek policji lub decyzją prokuratora.

Podobne rozwiązanie przewiduje zresztą art. 11a Ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Zgodnie z nim osoba doznająca przemocy od sprawcy, z którym wspólnie mieszka, może wystąpić do sądu, by ten:

• zobowiązał sprawcę do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia,
• zakazał zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia.

Różnica polega na tym, że art. 275a Kodeksu postępowania karnego stosowany jest w sprawach karnych, z kolei z ochrony przewidzianej przez art. 11a Ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej można skorzystać nawet wtedy, gdy nie ma oskarżonego (podejrzanego) o popełnienie przemocy domowej. Wystarczy sam fakt stosowania uciążliwej przemocy domowej – nawet gdy sprawa nie będzie toczyła się na drodze karnej.

Co więcej, zgodnie z art. 15a-15ak ustawy o Policji istnieje możliwość podjęcia konkretnych działań już w czasie interwencji. Policja ma bowiem prawo m.in. do wydania nakazu natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia oraz zakazu zbliżania się do tych okolic. Nakaz ten obowiązuje 14 dni. W ten sposób osoba dopuszczająca się przemocy może zostać natychmiast wyrzucona z mieszkania, a ofiara ma zapewnione bezpieczeństwo.

Jeśli potrzebujesz wsparcia w celu ochrony siebie i swoich najbliższych, nie działaj sam. Skorzystaj z pomocy adwokata specjalizującego się w sprawach karnych, który będzie reprezentować Cię jako pokrzywdzonego w wyniku przestępstwa, zadba o ochronę Twoich praw tak, by pociągnąć sprawcę do odpowiedzialności i zapewnić Ci bezpieczeństwo.