Sprawy karneNaruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa – jakie konsekwencje grożą sprawcy?

Pracujesz w firmie i masz dostęp do chronionych informacji, takich jak baza klientów czy strategie marketingowe. Po odejściu z pracy postanawiasz wykorzystać je w swojej działalności, aby ułatwić sobie start na rynku. Czy wiesz, że w takiej sytuacji może zostać Ci postawiony zarzut naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa? A to oznacza potencjalną karę wynoszącą nawet do 2 lat pozbawienia wolności.

Czym jest tajemnica przedsiębiorstwa?

Definicja tajemnicy przedsiębiorstwa znajduje się w art. 11 Ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Tak naprawdę sprowadza się do spełnienia 3 warunków. Za tajemnicę przedsiębiorstwa uznaje się te informacje, które:

• Posiadają wartość gospodarczą – przynoszą firmie korzyści finansowe, np. pomagając jej zarabiać, zdobywać klientów, osiągać przewagę nad konkurencją lub obniżać koszty,
• Nie są powszechnie znane albo nie są łatwo dostępne – np. są to receptury produktów, technologie wytwarzania, lista klientów, ceny, strategie marketingowe czy zasady organizacji pracy w firmie.
• Są chronione w celu zachowania ich poufności.

Nie każda wiedza pracownika może jednak być traktowana jako tajemnica przedsiębiorstwa. Przykładowo doświadczenie i umiejętności zdobyte w pracy nie stanowią informacji chronionych przez firmę i można wykorzystać w swojej działalności bez negatywnych konsekwencji.

Na czym polega przestępstwo naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa?

Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa z art. 23 Ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji może przybierać 3 podstawowe formy:

1. Ujawnienie lub wykorzystanie informacji przez osobę uprawnioną,
2. Bezprawne uzyskanie i wykorzystanie informacji,
3. Ujawnienie informacji poznanych w toku postępowania sądowego.

1. Ujawnienie lub wykorzystanie informacji przez osobę uprawnioną

Najbardziej oczywista forma naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa dotyczy osób, które miały legalny dostęp do poufnych danych

i które mimo to ujawniły je osobom nieuprawnionym albo wykorzystały we własnej działalności.

Ten rodzaj przestępstwa mogą więc popełnić pracownicy, współpracownicy albo kontrahenci. W każdym z przypadków dochodzi do nadużycia zaufania – dana osoba miała dostęp do wrażliwych informacji z uwagi na swoją rolę, a następnie użyła ich wbrew interesom przedsiębiorcy.

Ujawnienie może nastąpić w dowolnej formie: ustnie, na piśmie, mailowo, przez media czy w rozmowie przy kawie z konkurencją. Forma nie ma znaczenia – liczy się skutek. Co istotne, w tym przypadku warunkiem odpowiedzialności karnej jest powstanie poważnej szkody dla firmy, na przykład wymiernych strat finansowych, utraty kontrahentów czy pogorszenia pozycji rynkowej. Sam fakt ujawnienia informacji – jeśli nie pociągnął za sobą realnych konsekwencji – może okazać się niewystarczający do postawienia zarzutów.

2. Bezprawne uzyskanie i wykorzystanie informacji

Drugi scenariusz dotyczy kogoś, kto w ogóle nie miał prawa zapoznać się z daną informacją i zdobył ją w sposób nielegalny,  a następnie ją ujawnił lub wykorzystał. Przestępstwo naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa mógł popełnić m.in. poprzez kradzież dokumentów, skopiowanie danych z firmowego serwera bez zgody właściciela, przekupienie pracownika czy przechwycenie korespondencji.

Ważna różnica względem ujawnienia lub wykorzystania informacji przez osobę uprawnioną jest taka, że tutaj nie trzeba wykazywać szkody. Samo bezprawne wejście w posiadanie tajemnicy przedsiębiorstwa i jej późniejsze użycie lub ujawnienie jest karalne – niezależnie od tego, czy przedsiębiorca poniósł z tego tytułu wymierną stratę. Ustawodawca wychodzi z założenia, że nielegalny sposób zdobycia informacji sam w sobie przesądza o tym, że za takie działanie grozi odpowiedzialność karna.

3.Ujawnienie informacji poznanych w toku postępowania sądowego

Trzecia forma jest specyficzna, bo dotyczy informacji, z którymi dana osoba zapoznała się nie dlatego, że działała w firmie lub ją szpiegowała, lecz dlatego, że brała udział w postępowaniu sądowym.

Sprawy gospodarcze często toczą się z wyłączeniem jawności właśnie po to, by chronić wrażliwe dane przedsiębiorców – tajemnice handlowe, wyniki finansowe, strategie biznesowe. Strony, pełnomocnicy czy inne osoby mające dostęp do takich akt są z tego tytułu zobowiązane do zachowania poufności. Jeśli ktoś wykorzysta lub ujawni informacje zdobyte w ten sposób, popełnia przestępstwo – nawet jeśli poza salą sądową nie miałby do nich żadnego dostępu.

Kiedy naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa może wiązać się z odpowiedzialnością karną?

Przestępstwo naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego.

Oznacza to, że policja i prokuratura nie podejmą działań bez zewnętrznej interwencji. Aby sprawa została wszczęta, firma lub osoba pokrzywdzona (np. właściciel firmy) musi złożyć wniosek o ściganie sprawcy.

Dopiero wtedy rozpoczyna się postępowanie przygotowawcze. Jeśli organy ścigania uznają, że doszło do przestępstwa, sprawa może trafić do sądu.

Jaka kara grozi za naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa?

Za naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa grożą poważne konsekwencje. Sprawca może zostać ukarany grzywną, ograniczeniem wolności albo więzieniem do 2 lat, a sąd może dodatkowo nakazać zapłatę odszkodowania firmie.

To jednak nie koniec konsekwencji dla sprawcy. Niezależnie od odpowiedzialności karnej przedsiębiorca może bowiem dochodzić swoich praw w sądzie cywilnym, żądając m.in. zaprzestania naruszeń, usunięcia ich skutków, odszkodowania, wydania uzyskanych korzyści czy przeprosin.

Co więcej, jeśli sprawcą jest pracownik, może on zostać zwolniony dyscyplinarnie, a pracodawca ma prawo domagać się od niego zwrotu poniesionej szkody. Co więcej, kiedy szkoda została wyrządzona umyślnie przez pracownika, odpowiada on za nią w pełnej wysokości – zgodnie z art. 122 k.p. nie obowiązuje wtedy ograniczenie do 3-krotności wynagrodzenia miesięcznego, jakie ma miejsce przy szkodach wyrządzonych nieumyślnie.

W niektórych zawodach możliwa jest także odpowiedzialność dyscyplinarna, np. utrata prawa do wykonywania zawodu.

Jak reagować, gdy postawiono Ci zarzut naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa?

Aby skutecznie bronić się przed zarzutem naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa, trzeba wykazać, że nie spełniała warunków uznania jej za informację chronioną.

Można wskazywać np., że nie było podpisanej umowy o poufności ani wyraźnego obowiązku zachowania tajemnicy.

Istotne jest także pokazanie, że firma nie zabezpieczała tych informacji w żaden szczególny sposób, a samo naruszenie nastąpiło nieumyślnie.

Oprócz tego można bronić się poprzez udowodnienie, że dane informacje nie były objęte tajemnicą przedsiębiorstwa, a jedynie stanowiły element doświadczenia zdobytego w pracy.

W tej sytuacji nie warto działać samemu. Jeśli skorzystasz z pomocy adwokata specjalizującego się w sprawach karnych, w pierwszej kolejności dokładnie przeanalizuje on Twoją sytuację i sprawdzi, czy zarzuty mają realne podstawy. Pomoże Ci zebrać i zabezpieczyć dowody, które mogą przemawiać na Twoją korzyść, zadba, by Twoje prawa były przestrzegane, a także opracuje strategię procesową dostosowaną do okoliczności sprawy i będzie konsekwentnie ją realizował.