Sprawy karnePiramida finansowa a działalność parabankowa – jaka jest różnica i kiedy grozi odpowiedzialność karna?

Od 1 stycznia 2025 roku organy nadzoru finansowego w Polsce drastycznie zaostrzyły kontrole firm finansowych i podwoiły kary za naruszenia. Jeśli prowadzisz działalność związaną z finansami lub planujesz w nią zainwestować, ważne jest, aby poznać fundamentalne różnice między nielegalną piramidą a legalną działalnością parabankową.

Jak działa piramida finansowa?

Piramida finansowa to nielegalny schemat inwestycyjny, w którym zyski starszych uczestników pochodzą wyłącznie z wpłat nowych uczestników, a nie z realnej działalności gospodarczej.

Mechanizm działania takiej piramidy finansowej jest prosty:

• Organizatorzy obiecują uczestnikom nadzwyczajne zyski – zwykle od 15% do nawet 50% rocznie. Każdy wpłaca określoną kwotę, często maskowaną jako „pakiet startowy”.
• Zebrane kwoty przeznaczane są następnie na wypłatę zysków tym, którzy dołączyli wcześniej.
• System działa, dopóki napływ nowych uczestników jest wystarczająco duży, aby pokryć wypłaty dla starszych członków.

Podstawowym elementem piramidy jest brak rzeczywistego źródła przychodów poza wpłatami uczestników. Najczęściej oferowane „produkty” są fikcyjne, symboliczne lub drastycznie przewartościowane.

System nagród koncentruje się na rekrutacji – otrzymujesz prowizje, bonusy i awanse głównie za pozyskanie nowych uczestników, a nie za faktyczną sprzedaż produktów. To nieuchronnie prowadzi do upadku piramidy w sytuacji, gdy zabraknie nowych chętnych do wpłacania pieniędzy.

Działalność parabankowa – legalna alternatywa dla banków

Działalność parabankowa to coś zupełnie innego niż piramida finansowa. Jest to profesjonalne świadczenie usług finansowych przez podmioty niebędące bankami.

Parabanki oferują realne usługi finansowe – pożyczki gotówkowe, faktoring, leasing, pośrednictwo finansowe. Źródło zysków jest transparentne i legalne – firmy zarabiają na odsetkach od udzielonych pożyczek, prowizjach od świadczonych usług oraz marży między kosztem pozyskania kapitału a ceną jego udostępnienia klientom.

Działalność parabankowa jest legalna, ale wymaga spełnienia rygorystycznych wymogów.  Trzeba zarejestrować się w Komisji Nadzoru Finansowego jako instytucja pożyczkowa, co wymaga minimalnego kapitału w wysokości 200 000 zł. Aby prowadzić działalność parabankową, należy także wdrożyć procedury przeciwdziałania praniu pieniędzy zgodnie z ustawą z dnia 1 marca 2018 roku.

Piramida finansowa a działalność parabankowa – na czym polega różnica?

W piramidzie zyski pochodzą wyłącznie z wpłat nowych uczestników, model zarobku opiera się na rekrutacji, produkty są fikcyjne lub przewartościowane, a system nieuchronnie upada.

W parabanku zyski pochodzą z odsetek i prowizji od realnych usług finansowych, model zarobku opiera się na marży finansowej, produkty są realne – to przede wszystkim pożyczki, faktoring, leasing.

Prowadzenie piramidy finansowej zawsze jest przestępstwem, podczas gdy działalność parabankowa wymaga posiadania odpowiedniej koncesji i spełnienia wymogów prawnych, a wówczas jest całkowicie legalna.

Piramidy finansowa a działalnośc parabankowa – co mówi prawo?

W Polsce działanie piramid finansowych jest nielegalne i zagrożone karami, ponieważ stanowi oszustwo. Odpowiedzialność karna twórcy piramidy finansowej opiera się na art. 286 § 1 Kodeksu karnego. Zgodnie z tym przepisem organizatorowi oraz świadomym promotorom grozi pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

Kolejną sankcją jest konfiskata korzyści majątkowych. Sąd może orzec przepadek wszystkiego, co zostało zarobione na piramidzie: nieruchomości, samochody, środki na kontach bankowych.

Dodatkowo taka osoba może otrzymać zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na okres od roku do dziesięciu lat.

Jak w kilku krokach rozpoznać piramidę finansową i uniknąć strat majątkowych?

Jeśli masz wątpliwości co do tego, czy dany podmiot pozabankowy działa legalnie, zwróć uwagę na kilka czynników:

1. Jeśli ktoś obiecuje Ci ogromne zyski bez ryzyka, a tym bardziej „gwarantowane” wysokie zarobki rzędu np. 50% rocznie – prawdopodobnie masz do czynienia z oszustwem.
2. Brak transparentnego źródła zysków i nacisk na rekrutację nowych uczestników również należą do alarmujących sygnałów,
3. Wysokie opłaty wstępne za pakiety startowe przewyższające wartość produktów to kolejna charakterystyczna cecha piramid finansowych,
4. Złożona struktura poziomów i rang uczestników – np. użycie zwrotów, takich jak: diamenty, szafiry, prezesi również powinny zapalić w Twojej głowie ostrzegawczą lampkę.

Jeśli jesteś ofiarą piramidy finansowej lub podejrzewasz, że firma, która otrzymała Twoje pieniądze prowadzi nielegalną działalność, nie czekaj – skontaktuj się z adwokatem specjalizującym się w sprawach karnych.

Pamiętaj, że czas działa na Twoją niekorzyść – im szybciej zgłosisz sprawę do organów ścigania i skorzystasz z pomocy prawnej, tym większa szansa na odzyskanie pieniędzy, zanim organizatorzy wyprowadzą majątek lub znikną.

Z adwokatem prowadzącym sprawy dotyczące przestępstw gospodarczych warto skontaktować się również, jeśli prowadzisz legalną działalność parabankową, ale grożą Ci zarzuty tworzenia piramidy finansowej. W takiej sytuacji doświadczony prawnik pomoże Ci przygotować i realizować strategię obrony, by – jeśli to możliwe – uniknąć kary lub by była ona jak najłagodniejsza.